Khi di sản trở thành chất liệu của sáng tạo
Khép lại ba ngày Lễ Bảo vệ Đồ án Tốt nghiệp năm 2026 của sinh viên K16 ngành Thiết kế Thời trang và K6 ngành Công nghệ May, Khoa Mỹ thuật Ứng dụng, Trường Đại học Sư phạm Nghệ thuật Trung ương, một trong những xu hướng nổi bật nhất là sự trở lại mạnh mẽ của các đề tài khai thác văn hóa Việt Nam.
Nếu trước đây, nhiều đồ án chủ yếu sử dụng họa tiết hoặc trang phục truyền thống như những yếu tố trang trí, thì mùa đồ án năm nay cho thấy sự thay đổi rõ rệt trong tư duy nghiên cứu. Văn hóa được tiếp cận từ chiều sâu của lịch sử, đời sống, nghệ thuật và giá trị tinh thần, trở thành nền tảng để sinh viên xây dựng câu chuyện thiết kế.
Mỗi bộ sưu tập là một cách đối thoại với di sản. Những chất liệu quen thuộc được nhìn bằng góc nhìn mới, từ đó mở ra nhiều khả năng biểu đạt trong thời trang đương đại.
Văn học và lịch sử bước lên sàn diễn thời trang
Một trong những đồ án tạo nhiều cảm xúc là bộ sưu tập của Bùi Quỳnh Trang, lấy cảm hứng từ bài thơ Tự tình II của Hồ Xuân Hương.
Quỳnh Trang khai thác chiều sâu cảm xúc của người phụ nữ trong bài thơ để phát triển phom dáng, màu sắc và cấu trúc trang phục. Những khoảng đối lập giữa mềm mại và mạnh mẽ, giữa kìm nén và khát vọng được thể hiện bằng ngôn ngữ tạo hình hiện đại, giúp tác phẩm văn học quen thuộc mang một diện mạo mới trên sàn diễn.
Chia sẻ về đồ án, Bùi Quỳnh Trang cho biết: "Điều em muốn truyền tải không phải là câu chuyện của bài thơ, mà là tinh thần và cảm xúc của người phụ nữ trong tác phẩm. Em mong thời trang có thể trở thành một cách kể khác về giá trị của văn học Việt Nam."
Ở một hướng khai thác khác, Nguyễn Thị Hải An lựa chọn chiến thắng Bạch Đằng Giang năm 1288 làm nguồn cảm hứng cho bộ sưu tập tốt nghiệp.
Đề tài lịch sử được xử lý bằng tư duy thiết kế thay vì cách tiếp cận minh họa. Những biểu tượng gắn với dòng sông, cọc gỗ, khí thế chiến thắng và tinh thần dân tộc được chắt lọc thành đường nét, hình khối và cấu trúc trang phục.
"Em mong lịch sử có thể đến gần hơn với người trẻ thông qua thời trang. Điều em quan tâm là tinh thần của chiến thắng Bạch Đằng, chứ không phải tái hiện một sự kiện lịch sử", Hải An chia sẻ.
Hai bộ sưu tập, hai nguồn cảm hứng khác nhau nhưng đều cho thấy khả năng đưa văn học và lịch sử bước vào đời sống đương đại bằng ngôn ngữ thiết kế.
Văn hóa dân tộc và đời sống vùng miền trong góc nhìn mới
Bên cạnh văn học và lịch sử, văn hóa các dân tộc Việt Nam tiếp tục là nguồn cảm hứng giàu sức gợi đối với sinh viên.
Đồ án lấy cảm hứng từ văn hóa dân tộc Lô Lô khai thác hệ thống màu sắc, hoa văn, lễ hội và đời sống cộng đồng để phát triển thành những thiết kế mang hơi thở hiện đại nhưng vẫn giữ được dấu ấn văn hóa bản địa.
Trong khi đó, bộ sưu tập của Phùng Thu Trang lại lựa chọn chiếc gùi của người H'Mông như biểu tượng của lao động, ký ức và sự gắn kết với núi rừng Tây Bắc.
Không dừng ở việc tái hiện hình ảnh chiếc gùi, đồ án tập trung nghiên cứu cấu trúc đan lát, tỷ lệ hình khối và tinh thần thủ công để phát triển thành các chi tiết trên trang phục.
Theo Thu Trang, điều khó nhất là giữ được tinh thần của văn hóa H'Mông mà vẫn tạo nên một bộ sưu tập mang ngôn ngữ thời trang hiện đại. "Em muốn khi nhìn vào bộ sưu tập, mọi người có thể cảm nhận được câu chuyện phía sau chiếc gùi, chứ không chỉ nhìn thấy hình ảnh của một vật dụng quen thuộc."
Nghề thủ công Việt được kể bằng ngôn ngữ đương đại
Những nghề thủ công truyền thống cũng tiếp tục xuất hiện trong nhiều đồ án năm nay với cách tiếp cận giàu tính nghiên cứu.
Từ nghệ thuật Trúc Chỉ, sinh viên khai thác hiệu ứng ánh sáng, cấu trúc sợi giấy và ngôn ngữ tạo hình để phát triển thành các lớp chất liệu trên trang phục.
Với gốm men lam, bảng màu xanh - trắng cùng những đường nét đặc trưng của gốm cổ được chắt lọc thành hệ thống họa tiết và cấu trúc thiết kế, tạo nên sự kết nối giữa mỹ thuật truyền thống và thời trang hiện đại.
Trong khi đó, đề tài Nón lá không dừng ở hình ảnh chiếc nón quen thuộc mà hướng đến tinh thần của biểu tượng văn hóa Việt Nam, từ đó phát triển nhiều chi tiết tạo hình mới trên trang phục.
Điểm chung của các đồ án là quá trình nghiên cứu được đặt lên hàng đầu. Thay vì sử dụng các yếu tố truyền thống như chi tiết trang trí, sinh viên lựa chọn khai thác bản chất của chất liệu văn hóa để xây dựng ngôn ngữ thiết kế mang dấu ấn riêng.
Những biểu tượng quen thuộc vẫn tiếp tục truyền cảm hứng
Bên cạnh các đề tài được khai thác sâu, mùa đồ án năm nay còn ghi nhận nhiều cảm hứng đến từ những biểu tượng quen thuộc trong đời sống người Việt.
Hình ảnh áo tứ thân và cây lúa gợi mở không gian văn hóa đồng bằng Bắc Bộ với vẻ đẹp của người phụ nữ, làng quê và nền văn minh lúa nước.
Trong khi đó, nghệ thuật múa rối nước được khai thác từ góc nhìn về chuyển động, sân khấu và ngôn ngữ biểu diễn, tạo nên những cấu trúc trang phục giàu tính thị giác.
Dù lựa chọn những chất liệu khác nhau, các bộ sưu tập đều thể hiện mong muốn đưa văn hóa truyền thống đến gần hơn với công chúng bằng những cách thể hiện mới.
Khi văn hóa tiếp tục mở ra những khả năng sáng tạo
Theo nhận định của Hội đồng chuyên môn, xu hướng khai thác văn hóa Việt trong đồ án tốt nghiệp vẫn được duy trì, nhưng đã có sự thay đổi đáng kể về chiều sâu nghiên cứu.
Nhiều sinh viên dành thời gian tìm hiểu lịch sử hình thành, giá trị văn hóa, ý nghĩa biểu tượng và bối cảnh của từng chất liệu trước khi phát triển thành ý tưởng thiết kế. Chính điều đó giúp các bộ sưu tập có tính thuyết phục cao hơn, đồng thời phản ánh sự trưởng thành trong tư duy nghiên cứu của người học.
Văn hóa vì thế không còn là chất liệu để tái hiện, mà trở thành nguồn cảm hứng mở ra những khả năng sáng tạo mới cho thời trang đương đại.
Ba ngày Lễ Bảo vệ Đồ án Tốt nghiệp năm 2026 đã khép lại với nhiều bộ sưu tập mang đậm dấu ấn văn hóa Việt Nam.
Từ văn học, lịch sử, văn hóa dân tộc đến các nghề thủ công truyền thống như Trúc Chỉ, gốm men lam, nón lá hay những biểu tượng quen thuộc như áo tứ thân, múa rối nước, mỗi đồ án đều là một cách kể khác nhau về bản sắc Việt bằng ngôn ngữ thời trang.
Qua góc nhìn của thế hệ nhà thiết kế trẻ, những giá trị truyền thống tiếp tục được làm mới và mở rộng sức sống trong bối cảnh đương đại. Đó cũng là tín hiệu tích cực cho thấy văn hóa Việt đang trở thành nguồn cảm hứng bền vững, góp phần định hình bản sắc của thời trang Việt Nam trong tương lai.
